Özet
Dijital dönüşüm; eğitim, iş hayatı ve toplumsal katılım süreçlerini köklü bir biçimde yeniden yapılandırmaktadır. Bu süreçte bireylerin sadece teknik becerilere değil; eleştirel düşünme, etik farkındalık, güvenlik ve dijital iyi oluş gibi çok boyutlu yeterliliklere sahip olması bir zorunluluk haline gelmiştir. Bu çalışmada, Avrupa Komisyonu tarafından geliştirilen ve bir “çerçeveler ailesi” niteliği kazanan DigComp (Dijital Yeterlilik Çerçevesi) kavramsal bir perspektifle ele alınmaktadır. Çalışma; temel vatandaşlık yeterliliklerini (DigComp) merkezine alırken, öğrenme süreçlerinde teknolojinin rolünü ISTE Öğretmen Standartları üzerinden, dijital içerik güvenliği ve oyun seçimini ise Avrupa standardı olan PEGI Derecelendirme Sistemi üzerinden analiz etmektedir. Bu bütüncül yaklaşım, dijital dünyada güvenli ve etkin bir varlık göstermek isteyen bireyler, ebeveynler ve eğitimciler için stratejik bir referans rehberi sunmayı amaçlamaktadır.
Giriş
Dijital teknolojilerin günlük yaşamın her alanına nüfuz etmesi, bireylerin sahip olması gereken yeterlilikleri yeniden tanımlamaktadır. Bilgiye erişim, dijital ortamlarda iletişim kurma, içerik üretme ve güvenli biçimde hareket etme gibi beceriler, günümüzde temel vatandaşlık yeterlilikleri arasında yer almaktadır. Bu bağlamda Avrupa Komisyonu, dijital yeterliliklerin sistematik biçimde tanımlanması ve geliştirilmesi amacıyla DigComp çerçevesini geliştirmiştir (Joint Research Centre, 2013).
Başlangıçta tüm vatandaşlara yönelik bir referans çerçeve olarak tasarlanan DigComp, zamanla eğitimciler, kurumlar ve dijital tüketiciler gibi farklı hedef grupların ihtiyaçlarını karşılayacak şekilde genişletilmiştir (Joint Research Centre, 2016a; Redecker, 2017). Böylece DigComp, birbiriyle ilişkili ancak farklı bağlamlara uyarlanmış çerçevelerden oluşan bir “çerçeveler ailesi” niteliği kazanmıştır.
Kavramsal Çerçeve: DigComp Ailesi
DigComp ailesi, dijital yeterliliği yapılandırılmış alanlar, açıkça tanımlanmış yetkinlikler ve ilerleyen yeterlilik seviyeleri üzerinden ele alan ortak bir kavramsal yaklaşıma dayanmaktadır (Joint Research Centre, 2017). Ailede yer alan tüm çerçeveler, yaşam boyu öğrenme anlayışını benimsemekte ve dijital becerileri yalnızca teknik yeterlilikler olarak değil; bilişsel, sosyal ve etik boyutlarıyla birlikte ele almaktadır.
DigComp (Citizens): Vatandaşlar için Dijital Yeterlilik Çerçevesi – Çekirdek Yapı
DigComp (Citizens), tüm bireyler için geliştirilmiş temel ve çekirdek dijital yeterlilik çerçevesidir. DigComp ailesinde yer alan diğer tüm çerçeveler, bu yapı temel alınarak oluşturulmuştur (Joint Research Centre, 2016a). Bu yönüyle DigComp (Citizens), ailenin referans noktası niteliğindedir.
Çerçeve, dijital yeterlilikleri bilgi ve veri okuryazarlığı, iletişim ve iş birliği, dijital içerik oluşturma, güvenlik ve problem çözme olmak üzere beş ana alanda tanımlamaktadır (Joint Research Centre, 2017). Amaç, bireylerin dijital toplumda aktif, güvenli, eleştirel ve sorumlu bireyler olarak yer almalarını sağlamaktır. Güncel sürümlerde yapay zekâ, algoritmik farkındalık, dezenformasyonla mücadele ve dijital iyi oluş (well-being) gibi çağdaş konular da çerçeve kapsamına dâhil edilmiştir (Joint Research Centre, 2022; Cosgrove & Cachia, 2025).
DigCompEdu: Eğitimciler için Dijital Yeterlilik Çerçevesi – Pedagojik Odak
DigCompEdu, öğretmenler, akademisyenler ve eğitim alanında çalışan profesyoneller için geliştirilmiş bir dijital yeterlilik çerçevesidir. Bu çerçeve, dijital teknolojilerin eğitim süreçlerine pedagojik açıdan etkili ve anlamlı biçimde entegre edilmesini esas almaktadır (Redecker, 2017).
DigCompEdu; öğretim tasarımı, dijital öğrenme ortamlarının kullanımı, ölçme ve değerlendirme süreçleri, öğrencilerin dijital yeterliliklerinin desteklenmesi ve eğitimcilerin mesleki dijital gelişimi gibi alanlara odaklanmaktadır (Redecker, 2017). Bu yönüyle çerçeve, teknoloji kullanımının ötesinde öğrenme ve öğretme kalitesinin artırılmasını hedeflemektedir.
DigCompOrg: Kurumlar için Dijital Olgunluk Çerçevesi – Kurumsal Dönüşüm
DigCompOrg, bireylerden ziyade kurum ve organizasyonlara yönelik olarak geliştirilmiş bir değerlendirme çerçevesidir. Okulların, üniversitelerin ve diğer kurumların dijital dönüşüm kapasitelerini analiz etmek amacıyla kullanılmaktadır (Joint Research Centre, 2015).
Bu çerçeve; kurumsal liderlik ve yönetişim, dijital strateji ve politika, altyapı ve kaynaklar, dijital kültür ile mesleki gelişim gibi boyutları kapsayan bütüncül bir değerlendirme sunmaktadır (Joint Research Centre, 2015). DigCompOrg, kurumların mevcut dijital olgunluk düzeylerini belirlemelerine ve stratejik dijital gelişim planları oluşturmalarına katkı sağlamaktadır.
DigCompConsumers: Dijital Tüketiciler için Yeterlilikler – Hak ve Güvenlik Odaklı Yaklaşım
DigCompConsumers, bireylerin dijital ortamda tüketici rolüyle sahip olmaları gereken bilgi, beceri ve tutumları tanımlayan bir çerçevedir (Joint Research Centre, 2016b). Çerçeve; e-ticaret süreçleri, dijital hak ve sorumluluklar, çevrim içi güvenlik, aldatıcı uygulamalar ve bilinçli tüketim gibi konuları kapsamaktadır.
Bu çerçevenin temel amacı, bireylerin dijital pazarlarda haklarının farkında, güvenli ve etik ilkelere uygun biçimde hareket eden tüketiciler olmalarını desteklemektir (Joint Research Centre, 2016b).
DigComp ile İlişkili Tamamlayıcı Çerçeveler – Genişletilmiş Yeterlilik Alanları
DigComp ailesi, dijital yeterlilikleri daha geniş yaşam becerileriyle ilişkilendiren tamamlayıcı çerçevelerle desteklenmektedir. EntreComp girişimcilik yeterliliklerine, LifeComp kişisel, sosyal ve öğrenmeyi öğrenme becerilerine, GreenComp ise sürdürülebilirlik ve çevresel yeterliliklere odaklanmaktadır(Joint Research Centre, 2016a).
Bu tamamlayıcı çerçeveler, dijital becerilerin ekonomik, toplumsal ve çevresel bağlamlarla birlikte ele alınmasını mümkün kılmaktadır.
Sonuç
DigComp ailesi, dijital yeterliliği bütüncül bir bakış açısıyla ele alan ve farklı hedef grupların ihtiyaçlarına göre uyarlanmış kapsamlı bir çerçeveler bütünüdür. DigComp (Citizens) temel ve çekirdek yapı olarak konumlanırken, DigCompEdu, DigCompOrg ve DigCompConsumers bu yapının eğitimsel, kurumsal ve tüketici bağlamlarına uyarlanmış versiyonlarıdır (Joint Research Centre, 2016a; Redecker, 2017). Bu yönüyle DigComp ailesi, bireyler ve kurumlar için dijital dönüşüm süreçlerinde ortak bir referans ve rehber niteliği taşımaktadır.
Kaynakça
Cosgrove, J., & Cachia, R. (2025). DigComp 3.0 – European Digital Competence Framework (5th ed.). Publications Office of the European Union. https://data.europa.eu/doi/10.2760/0001149
Joint Research Centre, Institute for Prospective Technological Studies. (2013). DIGCOMP: A framework for developing and understanding digital competence in Europe (B. N. Brečko & Y. Punie, Eds.). Publications Office of the European Union. https://data.europa.eu/doi/10.2788/52966.
Joint Research Centre. (2016a). DigComp 2.0: The digital competence framework for citizens. Publications Office of the European Union. https://data.europa.eu/doi/10.2791/11517.
Joint Research Centre. (2016b). The digital competence framework for consumers (Y. Punie & R. Vuorikari, Eds.). Publications Office of the European Union. https://data.europa.eu/doi/10.2791/838886.
Joint Research Centre. (2017). DigComp 2.1: The digital competence framework for citizens with eight proficiency levels and examples of use. Publications Office of the European Union. https://data.europa.eu/doi/10.2760/38842.
Joint Research Centre. (2022). DigComp 2.2: The digital competence framework for citizens: With new examples of knowledge, skills and attitudes. Publications Office of the European Union. https://data.europa.eu/doi/10.2760/115376.
Joint Research Centre, Institute for Prospective Technological Studies. (2015). Promoting effective digital-age learning: A European framework for digitally-competent educational organisations. Publications Office of the European Union. https://data.europa.eu/doi/10.2791/54070.
Joint Research Centre. (2017). European framework for the digital competence of educators: DigCompEdu (Y. Punie, Ed.). Publications Office of the European Union. https://data.europa.eu/doi/10.2760/159770.
🛡️ Atıf ve Uzmanlık Serileri
Yazar: Büşra Kirencioğlu
Bu makale, Dijital Yeterlilik Çerçeveleri (DigComp) ailesinin temel kavramlarını analiz etmek amacıyla Büşra Kirencioğlu tarafından kaleme alınmıştır.
🔍 Tamamlayıcı Rehberler:
Eğitim ve güvenlik standartları için diğer kaynaklarımız:
Bu eser, Creative Commons 4.0 (BY-NC-SA) ile lisanslanmıştır.
