Giriş
Eğitim teknolojilerindeki hızlı değişimler, öğretim modellerinin sadece çeşitlenmesine değil, köklü bir paradigma değişimine yol açmıştır. Geleneksel yüz yüze eğitimin sunduğu sosyal doku ile dijital medyanın esnekliğini birleştiren harmanlanmış öğrenme, artık bir seçenek değil, gerekliliktir (Albatti, 2023). COVID-19 sonrası dönemde öğretmen adaylarının ve kıdemli eğitimcilerin bu modelleri benimseme hızı, öğretim tasarımı süreçlerinde yeni bir dönemi başlatmıştır (Maher, 2023).
1.1. Harmanlanmış, Hibrit ve Karma Öğrenme: Arasındaki Farklar
Literatürde bu terimler sıklıkla birbirinin yerine kullanılsa da, yükseköğretim standartları ve pedagojik kurgu açısından kurumsal düzeyde tanımlanmış farklılıklar barındırırlar (QAA, 2020):
- Harmanlanmış Öğrenme (Blended Learning): Yüz yüze (yerinde) eğitim ile dijital ortamdaki öğrenme deneyimlerinin pedagojik bir bütünlük içinde harmanlandığı modeldir. QAA (2020) taksonomisine göre, çevrim içi bileşenler genellikle yüz yüze etkileşimi destekleyici ve tamamlayıcı (supplemental) bir işlev görür. Bu modelde öğrenci grubu tektir; tüm öğrenciler hem fiziksel hem de dijital süreçlerin içinden geçerler (Wang vd., 2022).
- Hibrit Öğrenme (Hybrid Learning): Harmanlanmış öğrenme ile benzerlik gösterse de, temel ayrım “eş zamanlı çoklu ortam” ve “öğrenci tercihi” noktalarında belirginleşir. Hibrit modelde, aynı öğretim içeriği eş zamanlı olarak hem sınıftaki öğrencilere hem de uzaktaki öğrencilere sunulur. Teknoloji burada sadece bir destek aracı değil, uzaktaki öğrenci için fiziksel sınıfın ikamesi (substitution) görevini görür.
- Karma Öğrenme (Mixed Learning): Daha geniş bir şemsiye kavramdır. Metodolojik olarak sadece dijital ve yüz yüze olanı değil; deneyimsel öğrenme, saha çalışması ve laboratuvar gibi farklı öğretim metodolojilerinin bütüncül bir öğrenme deneyimi yaratmak amacıyla entegre edilmesini kapsar (Ye vd., 2024).
2. Harmanlanmış Öğrenmenin Temel Bileşenleri ve Etkileşim Seviyeleri
Harmanlanmış öğrenme tasarımı; teknoloji, pedagoji ve mekanın kusursuz bir senkronizasyonudur. Ancak QAA (2020), bu bileşenlerin etkinliğini öğrencinin dijital deneyim seviyesiyle ölçmektedir.
2.1. Öğrenme Ortamları ve Dijital Deneyim Entegrasyonu (QAA Temelli)
Harmanlanmış öğrenmede öğrenme ortamları, öğrencinin deneyim seviyesine göre şu basamaklarla ilişkilendirilmelidir:
- Pasif Etkileşim ve Çevrim İçi Boyut: Bilgi edinimi, tekrar ve bireysel hızda ilerleme aşamalarını kapsar. Soydan (2011), bu sürecin hem eş zamanlı hem de eş zamansız etkileşimlerle desteklenmesi gerektiğini belirtir. QAA’ya göre bu seviyede öğrenci dijital içeriği (kayıtlı ders, metin) sadece tüketir.
- Destekleyici Etkileşim ve Altyapı: LMS (Moodle, Google Classroom) gibi platformların ders materyallerinin organizasyonu, ödev takibi ve kaynak paylaşımı için kullanılmasıdır. Bu aşama, öğrenme ortamları arasındaki köprüyü kurar.
- Artırılmış (Augmented) Etkileşim: Çevrim içi testler, videolar ve etkileşimli içeriklerle yüz yüze eğitimin zenginleştirilmesidir. Ateş (2025), bu tür dijital dengelerin öğrenciye rehberlik sunarken aynı zamanda özerklik kazandırdığını vurgular.
- İnteraktif Etkileşim ve Yüz Yüze Boyut: Sosyal etkileşimin, tartışmaların ve üst düzey bilişsel becerilerin (analiz, sentez) uygulandığı fiziksel veya dijital forum ortamlarıdır. Forumlar ve iş birlikçi dokümanlar üzerinden akran öğreniminin tetiklenmesini kapsar.
- Sürükleyici (Immersive) Etkileşim: Simülasyonlar, sanal gerçeklik (VR) araçları ve karma gerçeklik uygulamalarıyla öğrencinin konunun içine tamamen dahil olduğu, üst düzey becerilerin desteklendiği en ileri aşamadır.
2.2. Teknolojik Araçlar, Platformlar ve Öğrenme Ortamları
- Çevrim İçi (Online) Boyut: Genellikle bilgi edinimi, tekrar ve bireysel hızda ilerleme aşamalarını kapsar. Soydan (2011), bu sürecin hem eş zamanlı (senkron) hem de eş zamansız (asenkron) etkileşimlerle desteklenmesi gerektiğini belirtir.
- Yüz Yüze Boyut: Sosyal etkileşimin, tartışmaların ve üst düzey bilişsel becerilerin (analiz, sentez) uygulandığı fiziksel ortamdır. Ateş (2025), bu dengenin öğrenciye hem rehberlik hem de özerklik sunduğunu vurgular.
Başarılı bir harmanlanmış öğrenme tasarımı, doğru teknolojik araçların entegrasyonuna dayanır:
- Öğrenme Yönetim Sistemleri (LMS): Google Classroom ve Moodle gibi platformlar, ders materyallerinin organizasyonunu, ödev takibini ve eğitmen-öğrenci iletişimini merkezi bir yapıda sağlar (Vijaya Lakshmi & Sri Lakshmi, 2020).
- Etkileşimli İletişim Araçları: Zoom ve Google Meet gibi araçlar senkron dersler için kullanılırken; videolar, forumlar ve çevrim içi testler asenkron öğrenmeyi destekler (Beulah vd., 2023).
- Oyunlaştırma (Gamification): Öğrenme sürecine rozetler, puanlar veya liderlik tabloları gibi oyun ögelerinin dahil edilmesi, motivasyonu artırır. Karimian (t.y.), özellikle tıp eğitimi bağlamında oyunlaştırma gibi yenilikçi yöntemlerin, e-öğrenme kalitesini artırmak ve öğrenme deneyimlerini geliştirmek için kritik olduğunu vurgulamaktadır.
Harmanlanmış Öğrenmenin Üç Temel Bileşeni
Harmanlanmış öğrenme sadece “sınıfa bilgisayar koymak” değildir; bu üç bileşenin kusursuz entegrasyonudur:
Tablo 1
Harmanlanmış öğrenmein üç temel bileşeni
|
Bileşen |
Odak Noktası |
Harmanlanmış Öğrenmedeki Rolü |
|---|---|---|
|
Teknoloji |
Araçlar ve Altyapı |
İçeriğin sunumu, veri takibi (LMS) ve zaman/mekan bağımsız erişim sağlar. |
|
Pedagoji |
Yöntem ve Strateji |
Yazının kalbidir. Öğrencinin nasıl öğreneceğini, aktif katılımı ve geri bildirim döngüsünü tasarlar. |
|
Mekan (Ortam) |
Fiziksel ve Dijital Alan |
Yüz yüze sınıf ortamı ile dijital öğrenme alanının (ev, kütüphane vb.) birbirini tamamlamasını yönetir. |
3. Teorik Çerçeveler ve Pedagojik Yaklaşımlar
Harmanlanmış öğrenme, tek bir teoriye dayanmak yerine güçlü pedagojik modellerin sentezini kullanır.
3.1. Yapılandırmacı Yaklaşım
Bu yaklaşım, öğrencilerin deneyimler yoluyla bilgiyi aktif olarak yapılandırdığı bir süreci savunur. Harmanlanmış ortamlarda hem yüz yüze etkileşimler hem de çevrim içi araştırmalar, öğrencinin bilgiyi içselleştirmesini ve yeniden yapılandırmasını kolaylaştırır (Albatti, 2023; Tonbuloğlu & Tonbuloğlu, 2021).
3.2. Sorgulama Topluluğu (Community of Inquiry – CoI)
Sareen ve Mandal (2024), etkili bir harmanlanmış öğrenme deneyimi için “Sorgulama Topluluğu” modelinin önemini vurgular. Bu model üç temel unsurun birleşimine odaklanır:
- Bilişsel Buradalık: Öğrencinin dijital materyallerle etkileşime girerek anlam üretmesi.
- Sosyal Buradalık: Çevrim içi forumlar ve grup çalışmalarıyla topluluk hissinin korunması.
- Öğretimsel Buradalık: Eğitmenin süreci bir orkestra şefi gibi yönetmesi.
3.3. Bloom Taksonomisi ve Ters-Yüz Sınıf
Talan ve Gülseçen (2018), harmanlanmış öğrenmenin bir türü olan ters-yüz sınıf modelinin Bloom Taksonomisi ile uyumunu incelemiştir. Alt düzey bilişsel basamaklar (hatırlama, anlama) sınıf öncesi dijital materyallerle geçilirken, üst düzey basamaklar (uygulama, analiz) sınıf içi etkileşimlerle gerçekleştirilir. Ayrıca yapay zeka araçları, bu taksonomiye uygun kişiselleştirilmiş içerik sunumunda kritik rol oynar (Akdeniz vd., 2025).
3.4. Öz-Düzenlemeli Öğrenme (SRL)
Harmanlanmış öğrenmede başarının anahtarı, öğrencinin kendi öğrenme sürecini yönetebilmesidir. Tonbuloğlu ve Tonbuloğlu (2021), öz disiplinin gerekliliğini vurgularken; Alpat ve Parlak (2025), zaman yönetimi ve motivasyonel inançların uzaktan eğitimde “öğrencinin pusulası” olduğunu belirtir.
4. Harmanlanmış Öğrenmenin Etkililiği: Karşılaştırmalı Bulgular
Literatür, harmanlanmış öğrenmenin geleneksel ve tamamen çevrim içi yöntemlere göre çeşitli avantajlar sunduğunu göstermektedir.
Akademik Performans: Araştırmalar, harmanlanmış öğrenme ortamlarındaki öğrencilerin, geleneksel yüz yüze eğitime göre daha yüksek akademik başarı ve öz yeterlik sergilediğini ortaya koymaktadır (Rayyan vd., 2024; Sokout & Usagawa, 2021; Zhang & Zhu, 2020).
Öğrenci Bağlılığı ve Katılım: Lakhal (t.y.), lisansüstü düzeyde yaptığı çalışmalarda, teknoloji destekli yaşam boyu öğrenme yaklaşımlarının öğrenci katılımını önemli ölçüde artırdığını tespit etmiştir. Esneklik ve çeşitli öğrenme modları sayesinde öğrencilerde derse karşı daha derin bir bağlılık oluşmaktadır (Di vd., 2025; Hong & Mahmud, 2025).
Elde Tutma Oranları (Retention): Farklı öğrenme stillerine hitap etmesi ve kişiselleştirilmiş hız imkânı sunması nedeniyle, harmanlanmış öğrenmenin öğrenciyi sistemde tutma oranlarını artırdığı belirtilmektedir (Batista-Toledo & Gavilan, 2022).
5. Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar ve Engeller
Yöntemin potansiyeline rağmen, uygulanması sırasında çeşitli zorluklarla karşılaşılmaktadır.
- Teknolojik ve Altyapısal Engeller: Ses kalitesi sorunları, internet erişimi (dijital uçurum) ve bilişsel aşırı yüklenme süreçleri sekteye uğratabilir (Bower vd., 2015; Tudela vd., 2025).
- Beceri Boşluğu ve Öğretmen Eğitimi: Eğitimciler genellikle dijital okuryazarlık ve öğretim tasarımı konularında eksiklik hissetmektedir. Seçkin ve Zeytun (t.y.), öğretmenin pedagojik yeterliliğinin teknolojiden daha kritik olduğunu vurgular. Shah vd. (2024), fakülte direncinin ve yetersiz eğitimin önemli bir idari engel olduğunu belirtir.
- İçerik Geliştirme: Eğitim hedeflerine tam uyumlu, etkileşimli karma öğrenme içeriği oluşturmak karmaşık, maliyetli ve zaman alıcı bir süreçtir (Alomoush, 2025; Sikhwari, 2025).
- Standart eksikliğ; Eğitimin her aşamasında tutarlı, ölçülebilir kalite kriterleri (standartlar) belirleyen sistemli bir yapı kurması gereklidir. Pedagojik yöntemlerdeki tutarsızlığı (lack of standards) modelin başarısı önündeki temel risklerden biridir (QAA) 2020
Harmanlanmış Öğrenme Vizyonu ve Teknolojik Gelecek
Harmanlanmış öğrenmenin geleceği, “eşzamanlı hibrit” ortamlardaki teknik kusurların (ses/akustik) giderilmesiyle şekillenecektir (Tudela vd., 2025). Vetrivel vd. (2024), oyunlaştırmanın (gamification) sadece bir eğlence unsuru değil, harmanlanmış platformlarda bir “öğrenme analitiği” aracı olarak kullanılacağını öngörmektedir. Gelecek, yapay zekanın Bloom Taksonomisi üzerinden öğretmenlere sunduğu “tasarım ortaklığı” ile şekillenecektir (Akdeniz vd., 2025).
6. Sonuç ve Öneriler
Harmanlanmış öğrenme, eğitimde köklü bir değişimi temsil ederek geleneksel ve dijital dünyanın güçlü yönlerini birleştirir. Yapılandırmacı yaklaşım, Sorgulama Topluluğu ve Bloom Taksonomisi gibi teorik temeller üzerine inşa edildiğinde; akademik başarıyı, öğrenci motivasyonunu ve kalıcılığı artırdığı kanıtlanmıştır.
Ancak bu başarının sürdürülebilir olması için:
- Öğretmen Eğitimi: Eğitimcilerin teknolojik pedagojik alan bilgilerini (TPACK) geliştirecek sürekli mesleki gelişim programları uygulanmalıdır.
- Kapsayıcı Tasarım: Dijital uçurumu azaltacak ve tüm öğrencilerin erişimini sağlayacak evrensel tasarım ilkeleri benimsenmelidir.
- Hibrit Modeller: Gelecek uygulamalarda, yapay zekanın kişiselleştirme gücü ile insan öğretmenlerin duygusal desteğini birleştiren modeller üzerinde durulmalıdır.
Kademeli Tasarım: Teknoloji kullanımı QAA’nın etkileşim basamaklarına göre basit tüketicilikten sürükleyici deneyime doğru kademelendirilmelidir. - Sürekli Destek: Hem öğrenciler hem de eğitmenler için dijital okuryazarlık destek programları oluşturulmalıdır.
- Analitik Temelli Gelişim: LMS verileri kullanılarak öğrencilerin etkileşim seviyeleri düzenli olarak takip edilmelidir.
Kaynakça
Akdeniz, H., Clark, T., & Roberts, J. L. (2025). Can AI generate questions aligned with Bloom’s Taxonomy? A framework for gifted education to support teachers. Journal of Advanced Academics. https://www.researchgate.net/publication/392868085
Albatti, H. (2023). Blended learning in English language teaching and learning. World Journal of English Language, 13(5), 121-121. https://doi.org/10.5430/wjel.v13n5p121
Alomoush, R. A. (2025). Blended learning in primary school education: Views from teachers in Jordan. Issues in Educational Research, 35(3), 881-904. http://www.iier.org.au/iier35/alomoush.pdf
Alpat, M. F., & Parlak, S. (2025). Öz-düzenleme: Uzaktan eğitimde öğrencinin pusulası. İbn Haldun Çalışmaları Dergisi, 10(2), 245-264. https://doi.org/10.36657/ihcd.2025.142
Batista-Toledo, S., & Gavilan, D. (2022). Implementation of blended learning during COVID-19. Encyclopedia, 2(4), 1763-1772. https://doi.org/10.3390/encyclopedia2040121
Beulah, C., vd. (2023). A secure data-centric approach to blended learning for programming languages. https://doi.org/10.1007/978-981-99-6886-2_2
Bower, M., vd. (2015). Design and implementation factors in blended synchronous learning environments. https://doi.org/10.1016/j.compedu.2015.03.001
Di, X., Ma, S., & Lin, C. (2025). The role of gender and year of study on learning engagement. https://doi.org/10.30564/fls.v7i1.6500
Harry, B. (2025). The impact of hybrid learning models and digital literacy. https://lifestylejournals.co.uk/index.php/PPLIAE/article/view/60
Quality Assurance Agency for Higher Education (QAA). (2020). Building a taxonomy for digital learning. Gloucester: Quality Assurance Agency for Higher Education.
Rayyan, M., vd. (2024). Enhancing academic performance through blended learning. https://doi.org/10.3991/ijim.v18i19.49835
Sareen, S., & Mandal, S. (2024). Challenges of blended learning in higher education. https://doi.org/10.1016/j.ssaho.2024.101011
Seçkin, G. G., & Şen Zeytun, A. (2023). Bir analoji bağlamında dünden bugüne harmanlanmış öğrenme. https://doi.org/10.24315/tred.1139094
Shah, S., vd. (2024). Challenges faced by teachers of postgraduate health professions. https://doi.org/10.1186/s12909-024-05213-8
Sikhwari, M. (2025). Blended learning: Combining traditional and digital methods. https://doi.org/10.4018/979-8-3693-7437-5.ch007
Sokout, H., & Usagawa, T. (2021). Improving academic performance through blended learning. https://doi.org/10.3991/ijet.v16i10.22013
Talan, T., & Gülseçen, S. (2018). Ters-yüz sınıf ve harmanlanmış öğrenme. https://doi.org/10.16949/turkbilmat.342584
Tonbuloğlu, İ., & Tonbuloğlu, B. (2021). Harmanlanmış öğrenme. https://doi.org/10.26414/anr09
Tudela, H., vd. (2025). Collaborative synchronous hybrid learning environments. https://doi.org/10.5220/0013044900003693
Vetrivel, S. C., vd. (2024). Technology integration: Blended learning gamification. https://doi.org/10.4018/979-8-3693-8217-2.ch011
Zhang, W., & Zhu, C. (2020). Blended learning in ESL courses. https://doi.org/10.4018/IJMBL.2020010105
Sıkça sorulan Sorular
🎓 Açık Mektep & Açık Kitap Kaynakları
Harmanlanmış öğrenme mimarisini kurarken başvurabileceğiniz temel eserlerimiz ve rehberlerimiz:
Akademik Otoriteler (Dofollow): Tony Bates, QAA UK ve Common Sense Media.
